Шеста з Сериі Ґолем! / Szósta z Serii Golem!

кале топанкі
парне шнуркенца
сар ме лен на урава
пре забава на джава

чорны черевікы
з білыма шнурками
кєд си іх не вдію
на забаву не піду

– ромска народна співанка –

Стоваришыня Лемко Тавер выдало наступну книжку з циклю перекладів сьвітовой літературы на лемківскій язык. Творцьом Сериі Ґолем і заєдно перекладачом є Петро Криницкій, котрий тым разом перевюл сучасну словацку прозу. КАЛЕ ТОПАНКІ то книжка Вітя Ставярского, што не лем наголовком, але і змістом навязує до жытя Ромів.

Ромове і іх траґікомічне жытя ярмаковых купців, жытелів кольоній та іншых характерных постав. Гандляр Ферді, в рамах компенсациі долгу, дістає молоду і прекрасну Сабіну. Лем же она скоро му втече, жебы найти свою правдиву любов. Динамічна наррация о ромскых гандлярях зо східньой Словациі. Повіст дорогы, гейбы циґанскій, Кустуріцовий роуд-муві, полна пристрасти, емоций, несподіванок, приправлена гумором, але i драматом.

Вітьо Ставярскі – вродил ся 22 жолтня 1960 рока в Пряшові, студиювал продукцию і сценаристыку, автор книжок Kivader (2007), Záchytka (2009), Kale topanky (2012), Človek príjemný (2014), Rinaldova cesta (2015) і Kšeft (2019); преклады його книжок вышли в Польщи, Украіні, Мадярах, Хорвациі і Словеніі; сценариста і режысер фільму Loli paradička.

Веце о книжці КАЛЕ ТОПАНКІ і Сериі ҐОЛЕМ почуєте недолго в Радіо Лемко. В справі публикациі пиште на: lemkofolk@o2.pl

– – – – – – – – – – – – – – – – – – –

kale topanki
parne sznurkenca
sar me len na urawa
pre zabawa na dżawa

czarne buty
z białymi sznurówkami
jak ich nie wzuję
w tany nie pójdę

– tradycyjna romska pieśń –

Stowarzyszenie Lemko Tower wydało kolejną książkę z cyklu przekładów dzieł światowych na język łemkowski. Twórcą Serii Golem i jednocześnie tłumaczem jest Piotr Krynicki, który tym razem podjął się przetłumaczenia współczesnej słowackiej prozy. KALE TOPANKI to książka Víťa Staviarsky’ego, nie tylko tytułem, ale i treścią nawiązuje do życia Romów.

Romowie i ich tragikomiczne życie jarmarcznych kupców, mieszkańców kolonii i innych charakterystycznych postaw. Handlarz Ferdi, w ramach kompensacji długu, dostaje młodą i przepiękną Sabinę. Jednak ona wkrótce ucieka w poszukiwaniu swojej prawdziwej miłosci. Dynamiczna narracja o handlarzach romskich ze wschodniej Słowacji. Powieść drogi, niby cygański, Kusturicowy road movie, pełna namiętności, emocji, niespodzianek, doprawiona humorem, ale i dramatem.

Víťo Staviarsky – urodził się 22 października 1960 roku w Preszowie, studiował produkcję i scenopisarstwo, autor książek Kivader (2007), Záchytka (2009), Kale topanky (2012), Človek príjemný (2014), Rinaldova cesta (2015) і Kšeft (2019); przekłady jego książek ukazały się w Polsce, Ukrainie, Węgrzech, Chorwacji i Słowenii; scenarzysta i reżyser filmu Loli paradička.

Więcej o książce KALE TOPANKI oraz Serii Golem usłyszycie niebawem w Radio Lemko. W sprawie publikacji piszcie na: lemkofolk@o2.pl


КАЛЕ ТОПАНКІ, Вітьо Ставярскі, Выдавництво Лемко Товер, Стшельце Краєньскє 2019
KALE TOPANKI, Víťo Staviarsky, Wydawnictwo Lemko Tower, Strzelce Krajeńskie 2019

Аґротуристика і пенсийонаты в Лемків / Agroturystyka i pensjonaty u Łemków

Зима то час, коли Лемковину вкрыват сьніговий пух, а білы чапы на деревах творят байковий краєвид. Притігат нас не лем єй краса, любов до свого, але тіж зимовы атракциі, котрых гев достатньо. Кєд будете зберати ся на Лемковину і глядати нічліг на час зимовых ферій, памятайте о гостинных Лемках, што рады Вас приймут в своіх порогах. Подаєме Вам листу ґаздів, котры занимают ся аґротуристиком. Запиште сой і приходте не лем в зимі. Добрі юж тепер подумати о ватрі!

Кєд ведеш аґротуристику або пенсийонат і хочеш дати о собі чути, напиш до нас: info@radio-lemko.pl

– – – – – – – – – – – – – – –

Zima to czas, kiedy Łemkowszczyznę przykrywa śnieżny puch, a białe czapy na drzewach tworzą bajkowy krajobraz. Przyciąga nas nie tylko jej piękno, miłość do rodzimego, ale też zimowe atrakcje, ich tutaj pod dostatkiem. Jeśli będzie wybierać się na Łemkowszczyznę i szukać noclegu, pamiętajcie o gościnnych Łemkach, którzy chętnie przyjmą Was w swoje progi. Podajemy Wam listę gospodarzy, zajmujących się agroturystyką. Zapiszcie sobie i przybywajcie nie tylko zimą. Dobrze już teraz pomyśleć o watrze!

Jeśli prowadzisz agroturystykę lub pensjonat i chcesz dać o sobie znać, napisz do nas: info@radio-lemko.pl

Нічліг на Короткій / Nocleg na Krótkiej
Марія Грич / Maria Grycz

Krótka 15, Krynica-Zdrój
+48 512 282 110
http://noclegnakrotkiej.pl/

Вілля Мак / Willa Mak
Варвара і Славомир Макухы/ Barbara i Sławomir Makuchowie

Jastrzębia 13, Krynica-Zdrój
+48 18 471 39 18
http://www.centrumnoclegi.pl/index.php/willa-mak

Вілля Дорота / Willa Dorota
Наталія і Петро Макухы / Natalia i Piotr Makuchowie

Jastrzębia 9, Krynica-Zdrój
+48 504 116 626
http://willadorota.pl/

Вілля Мая / Willa Maja
Катрена і Ярослав Макухы / Katarzyna i Jarosław Makuchowie

ul. Kraszewskiego 126A, Krynica-Zdrój
+48 570 700 701
http://www.noclegimaja.pl/

Вілля Лена / Willa Lena
Аліция і Павльо Макухы / Alicja i Paweł Makuchowie

Pułaskiego 23, Krynica-Zdrój
+48 690 694 858
http://www.noclegilena.pl/

Вілля Троянда / Willa Trojanda
Лідия і Штефан Макухы / Lidia i Stefan Makuchowie

Pułaskiego 44, Krynica-Zdrój
+48 609 687 278, 18 471 26 02
https://trojanda.nocowanie.pl/

Аґротуристична ґаздівка / Gospodarstwo agroturystyczne
родина Гутыряків / rodzina Hutyriaków

Wołowiec 8, gmina Sękowa
+48 18 351 00 14
http://www.agroturystyka-wolowiec8.pl/

Хыжкы ДОСБАЙКА / Domki DOSBAJKA
родина Пыжів / rodzina Pyrzów

Małastów 8, gmina Sękowa
+48 510 016 077
http://beskiddomki.eu/

знимка Кароліна Леґутко / zdjęcie Karolina Legutko

Лемколянд на добраніч / Lemkoland na dobranoc

Просиме нашых малых слухачів на проґрам з циклю Лемколянд на добраніч. В вечірній авдициі представиме три байкы по лемківскы, котры навязуют до словяньскых легенд, вказуют давне жытя на Лемковині, але тіж несут зо собом універсальны вартости. Оповісткы прочытаны на ролі, прикрашены музиком і звуками акциі, перенесут діточкы до байковых сьвітів і уколышут до сну.

На проґрам просиме в пятницю 24.01. о год. 19:00, повоторіня в суботу і неділю, тіж о год. 19:00.

– – – – – – – – – – – – – –
Zapraszamy naszych małych słuchaczy na program z cyklu Lemkoland na dobranoc. W wieczornej audycji przedstawimy trzy bajki po łemkowsku, które nawiązują do słowiańskich legend, ukazują dawne życie na Łemkowszczyźnie, ale też niosą z sobą uniwersalne wartości. Opowieści przeczytane na role, okraszone muzyką i dźwiękami akcji, przeniosą dzieciaki w bajkowe światy i ukołyszą do snu.

Na program zapraszamy w piątek 24.01. o godz. 19:00, powtórki w sobotę i niedzielę, również o godz. 19:00.

На білых верхах Лемковины / Na białych grzbietach Łemkowszczyzny

Образ єст мовчазном поезийом, а поезия – бесідуючым образом
/Сімонідес з Кеос/

Идучы за Сімонідесом з Кеос треба повісти, же Володислав Грабан то не лем знаменитий представитель и будитель лемківской літературы, але и, а радше передовшыткым, маляр о необмеженым таланті, котрий з парох слів годен творити образы. Іх головным ліричным геройом єст Лемковина, Володислав Грабан вказує нам єй красу, помагат нам єй чути серцьом и познавати умом. Йoго поезия переповнена єст емоциями, стрічают ся в ній: радіст и туга, жаль и безграничне захопліня. В авдициі почуєме вершы Володислава Грабана, посмотриме на Лемковину очами поеты. Юж о хвилю стрінеме ся з його поетицкыма імпресиями, але тіж и з подіями з його жытя, котры творили поету-маляря, артисту.

На премієровий проґрам просиме Вас в середу 1.01 о год. 20:00. Авдицию мож буде послухати зас в суботу і неділю о год. о 14:00.

– – – – – – – – – – – –

Malarstwo jest milczącą poezją, a poezja – mówiącym malarstwem
/Symonides z Keos/

Podążając za Symonidesem z Keos należałoby stwierdzić, że Władysław Graban jest nie tylko wybitnym przedstawicielem i krzewicielem łemkowskiej literatury, ale także, a raczej przede wszystkim, malarzem o niezwykłym talencie, który z kilku zaledwie słów tworzy wspaniałe obrazy. Ich głównym bohaterem jest oczywiście Łemkowyna. Władysław Graban ukazuje nam jej piękno i na niej skupia naszą wyobraźnię i zmysły. Jego poezja przepełniona jest emocjami, spotykają się w niej radość, tęsknota, żal i uwielbienie. W audycji usłyszymy wiersze Władysława Grabana, na Łemkowynę spojrzymy oczyma poety. Już za chwilę spotkamy się z jego poetyckimi impresjami, ale również z wydarzeniami z jego życia, które ukształtowały poetę-malarza, artystę.

Na premierę programu zapraszamy w środę 01.01 o godz. 20:00. Audycję można będzie ponownie w sobotę i niedzielę o godz. 14:00.


Володислав Грабан / Władysław Graban

Полетіл він на край сьвіта / Poleciał na kraniec świata

В редакциі Радіо Лемко фурт задумуєме ся, кого можеме запросити до проґраму, штобы оповіл Вам о своій пасиі ци роботі. А чи праця може быти єднако улюбленым на сьвіті занятьом? Наш гіст повідат, же кєд робиш тото, што любиш, не будеш в роботі ани єден ден. В його припадку треба любити літаня! Ярослав Ленько є професийональным пільотом в летничых лениях, літат так курсами пасажырскыма, як і товаровыма. Хоц іщы всяди не літал, не значыт, же даколи дальше го не понесе, прото же ограничают го лем технічны можливости аеропляну. Пару років до заду ани не думал, што його жытя може ся чысто змінити, а екран компутера замінит на вікно кокпіту і буде позерал на сьвіт з іншой перспективы. В проґрамі Радіо Лемко почуєте не лем о сполненых мріях, але познате тайна летництва. Може то занятя для дакого з Вас? Кєд боіш ся літаня, наш гіст доведе, што не такє тото страшне як нам ся видит. Послухайте, а мы забереме Вас выжше хмар!

Премієра авдициі в пятницю 27.12 о год. 20:00. Повторіня в суботу і неділю о год. 16:00.

– – – – – – – – – – – – – – –

W redakcji Radio Lemko bezustannie zastanawiamy się, kogo możemy zaprosić do programu, aby opowiedział Wam o swojej pasji czy pracy. A czy zawód może być jednocześnie ulubionym zajęciem na świecie? Nasz gość mówi, że jeśli robisz to, co lubisz, nie będziesz pracować ani jednego dnia. W jego przypadkiem trzeba lubić latanie! Jarosław Łeńko jest zawodowym pilotem w liniach lotniczych, lata zarówno kursami pasażerskimi, jak i towarowymi. Choć jeszcze nie latał wszędzie, nie oznacza to, że kiedyś nie poniesie go dalej, gdyż ograniczają go jedynie możliwości techniczne samolotu. Kilka lat temu nawet nie przypuszczał, że jego życie może się całkowicie zmienić, a ekran komputera zamieni na okno kokpitu i będzie spoglądał na świat z innej perspektywy. W programie Radio Lemko usłyszycie nie tylko o spełnionych marzeniach, ale też poznacie tajniki lotnictwa. Być może to zajęcie dla kogoś z Was? Jeśli boisz się latania, nasz gość udowodni, że nie jest to takie straszne jak nam się wydaje. Posłuchajcie, a my zabierzemy Was ponad chmury!

Premiera audycji w piątek 27.12 o godz. 20:00. Powtórki w sobotę i niedzielę o godz. 16:00.


Ярослав Ленько / Jarosław Łeńko

Гей, як в корчмі гудакы заграют / Hej, jak w karczmie muzykanci zagrają

Веце як 20 років зберают традицийны сьпіванкы словяньскых народів і выносят іх на велькы сцены, а своє почесне місце в іх репертуарі має лемківска сьпівнка. Капеля Древутня з Любліна то фолькова ґрупа, котру барз добрі знаме і любиме, а іх музика з шырокым інструментаріюм до гнеска нас радує. Як сами повідают члены ансамблю, хоц не мают лемківского коріня, захопили ся нашом культуром в часі вандрівок бескідскым путьом і захотіли привернути до жытя тоты забыты стары пісні, што давно несли ся по тых горах, сьпівали ся по весілях, на вечырках, при роботі або в теплі ватры. В проґрамі Радіо Лемко почуєте бесіду з Капельом Древутньом, дознате ся, як то было по іншы рокы, тай што гудакам тепер в душы грат.

Премієра авдициі в понедільок 23.12 о год. 20:00. Повторіня в суботу і неділю о год. 14:00.

– – – – – – – – – – – – –

Ponad 20 lat zbierają tradycyjne pieśni narodów słowiańskich i wynoszą je na wielkie sceny, a swoje wyjątkowe miejsce w ich repertuarze ma pieśń łemkowska. Kapela Drewutnia z Lublina to grupa folkowa, którą bardzo dobrze znamy i lubimy, a ich muzyka z szerokim instrumentarium do dziś nas cieszy. Jak sami mówią członkowie zespołu, choć nie mają łemkowskich korzeni, zachwycili się naszą łemkowską podczas pieszych wędrówek beskidzkim szlakiem i zapragnęli przywrócić do życia te zapomniane pieśni, które kiedyś niosły się po tych górach, śpiewano je po weselach, na weczyrkach, przy pracy bądź w cieple ogniska. W programie Radio Lemko usłyszycie wywiad z Kapelą Drewutnią, dowiecie się, jak to było w ubiegłych latach i co teraz muzykom w duszy gra.

Premiera audycji w poniedziałek 23.12 o godz. 20:00. Powtórki w sobotę i niedzielę o godz. 14:00.

Што в зимі на Лемковині / Co w zimie na Łemkowynie

В зимовім проґрамі З Ґардеробы Мейк Ляйф Лемко довідате ся, што цєкавого мож в зимі робити на Лемковині. Ани тот рым, ани тема не сут припадковы – святочний час то для вельох з нас нагода, штобы вернути в рідны страны. Новий рік і свята на Лемковині мают чысто інший смак і запах. Буде кус о справдженых нічлігах і місцях, де спрібуєте найліпшой лемківской кухні. В проґрамі дізнате ся, де піти на святочний ярмак, а де на нарты і санкы. Міля Пыж підповіст тіж, в кого мож зорґанізувати куліґ, хто в горах розгріє Вас в сауні, а хто в бані, тай тото вшытко заплетене в зимово-святочну музику. Чуєме ся в Радіо Лемко, а видиме ся в Горах!

На проґрам просиме в суботу о год. 13:00 і 21:00 і в неділю тіж о 13:00 і 21:00.

– – – – – – – – – – – – – –

W zimowym programie Z Garderoby Make Life Lemko dowiecie się, co ciekawego można w zimie robić na Łemkowynie. Ani ten rym, ani temat nie są przypadkowe – świąteczny czas to dla wielu z nas okazja, aby powrócić w rodzime strony. Nowy rok i święta na Łemkowszczyźnie mają zupełnie inny smak i zapach. Będzie nieco o sprawdzonych noclegach i miejscach, gdzie posmakujecie najlepszej łemkowskiej kuchni. W programie dowiecie się, dokąd wybrać się na jarmark świąteczny, a dokąd na narty i sanki. Emilia Pyrz podpowie też, u kogo można zorganizować kulig, kto w górach rozgrzeje Was w saunie, a kto w bani, jeszcze to wszystko przeplecione będzie zimowo-świąteczną muzyką. Słyszymy się w Radio Lemko, a widzimy w Górach!

Na program zapraszamy w sobotę o godz. 13:00 i 21:00 i w niedzielę również o 13:00 i 21:00.


Дос Байка / Dos Bajka

Ой, хто, хто… / Oj, chto, chto…

Гнеска празднуєме памят Святого Миколая Чудотворця, архієпископа Мир Ликiйскых.
Припамятайте собі пісню, котру напевно сьпівали сте в дітиньстві.

Ой, хто, хто Миколая любит,
Ой, хто, хто Миколаю служыт,
Тому святий Миколай,
На всякій час помагай, Миколаю!

Ой, хто, хто к ньому прибігає,
На поміч його призыває,
Тот все з горя выйде ціло,
Охоронит душу, тіло, Миколаю!

Ой, хто, хто спішыт в Твоі дворы,
Того Ти на земли і в мори
Все хорониш од напасти,
Не даш йому в гріхы впасти, Миколаю!

Миколаю, моли ся за нами,
Благаме Тебе зо слезами.
Мы Тя будем выхваляти,
Імя Твоє величати
На віки.

Прeдолжайме діло Святого Миколая! <3 Долучте до нашой святочной, добродійной акциі Благодарна Лемківска Пачка. Разом поможеме лемківскым родинам!

– – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – –

Dziś czcimy pamięć Świętego Mikołaja Cudotwórcy, arcybiskupa Miry Licyjskiej.
Przypomnijcie sobie pieśń, którą z pewnością śpiewaliście w dzieciństwie.

Oj, chto, chto, Mykołaja lubyt,
Oj, chto, chto, Mykołaju służyt,
Tomu światyj Mykołaj
Na wsiakij czas pomahaj, Mykołaju!

Oj, chto, chto, k niomu prybihaje,
Na pomicz joho pryzywaje,
Tot wse z horia wyjde ciło,
Ochoronyt duszu, tiło, Mykołaju!

Oj, chto, chto, spiszyt w Twoi dwory,
Toho Ty na zemly i w mory
Wse choronysz od napasty
Ne dasz jomu w hrichy wpasty, Mykołaju!

Mykołaju, moly sia za namy,
Błahame Tebe zo slezamy.
My Tia budem wychwalaty,
Imia Twoje welyczaty
Na wiky.

Kontynuujmy dzieło Świętego Mikołaja! <3 Przyłączcie się do naszej świątecznej akcji charytatywnej Szlachetna Łemkowska Paczka. Razem pomożemy łemkowskim rodzinom.


автор іконы св. Миколая – Роман Зілінко / autor ikony św. Mikołaja – Roman Zilinko

Поколiня смартфонiв / Pokolenie smartfonów

Трафлят ти ся, же в товариствi сiдиш з телефоном в руці i не можеш одорвати од нього очы? Або iдеш по улици i входиш на люди, бо-с всмотрений в екран i божого сьвiта не видиш? Ци чуєш, же смартфон то твій найліпший приятель і не представляш си в думках, же мал бы-с не взяти го зо собом на обід, на стрічу з дівком ци до кіна на новий фiльм? А може спостерюг єс, же роблят так твоі діти? То значыт, же треба діяти. В бесіді з педаґоґом специяльным, познате траплячы статистикы, тай довідате ся, чым грозит корыстаня з електронічных уряджынь понад міру i як вплыват тото на фізичне і психічне здоровля. Александра Габура оповіст о сильнім привязаню до смартфонів серед наймолодшых: сконцентруєме ся на дітях і молодежы. Родиче отримают вельо практичных порад, кєд іде о розумний приступ іх діти до телефонів.

Просиме на проґрам в віторок 17.12 o годині 20:00. Повторіня в суботу і неділю о 14:00.

– – – – – – – – – – – – –

Zdarza ci się, że w towarzystwie siedzisz z telefonem w ręku i nie możesz oderwać od niego oczu? Albo idziesz ulicą i wpadasz na ludzi, bo jesteś tak zapatrzony w ekran, że świata bożego nie widzisz? Czy czujesz, że smartfon to twój najlepszy przyjaciel i nie wyobrażasz sobie, że miałbyś go nie zabrać ze sobą na obiad, na randkę z dziewczyną czy do kina na nowy film? A może zauważyłeś podobne zachowanie u swoich dzieci? To znak, że trzeba reagować. Z rozmowy z pedagogiem specjalnym poznacie niepokojące statystyki oraz dowiecie się, czym grozi nadmierne korzystanie z urządzeń elektronicznych, a także jak wpływa ono na zdrowie fizyczne i psychiczne. Aleksandra Habura opowie o uzależnieniach od smartfonów wśród najmłodszych: w centrum zainteresowania będą dzieci i młodzież. Rodzice otrzymają wiele praktycznych porad dotyczących rozsądnego dostępu ich dzieci do telefonów.

Zapraszamy na program we wtorek 17.12 o godzinie 20:00. Powtórki w sobotę i niedzielę o 14:00.

Попрос фотоґрафа / Zaproś fotografa

Дорогы Лемкы, подаєме Вам просьбу Аґнєшкы Зєльонкы, зацєкавленой нашом культуром, котра звернула ся до редакциі Радіо Лемко в справі свого фотоґрафічного проєкту. Пару слів од ньой:

Пишу ся Аґнєшка Зєльонка. На штоден жыю в Ґрузиі, де занимам ся медже іншыма етнічныма, народныма і реліґійныма меншынами. Походжу з Бєщад. Тепер, в грудни-січни веду фотоґрафічний проєкт, што дотыкат Лемків в Низкым Бескиді. Глядам контакт з родинами з малых місцевости, в котрых фурт плекат ся лемківскы святочны традициі і котры хтіли бы запросити ня до себе в часі Різдва Христового. Хцу зацєкавити шыршу публику в державі і за границьом особливістю лемківской культуры. Кєбы дахто хтіл взяти участ в проєкті, мож контактувати ся зо мном мейльово: aga.j.zielonka@gmail.com або през Фейсбук: Agnieszka Zielonka.

Пребарз заохочаме до підпертя Аґнєшкы і єй проєкту, што заєдно пошырыт знаня о лемківскых традициях в різдвянім часі.

– – – – – – – – – – – – – – – – – –

Drodzy Łemkowie, przekazujemy Wam prośbę Agnieszki Zielonki, zainteresowanej naszą kulturą, która zwróciła się do redakcji Radio Lemko w sprawie swojego projektu fotograficznego. Kilka słów od niej:

Nazywam się Agnieszka Zielonka. Na co dzień mieszkam w Gruzji, gdzie zajmuję się między innymi mniejszościami etnicznymi, narodowymi i religijnymi. Pochodzę z Bieszczad. Obecnie, w okresie grudzień – styczeń prowadzę projekt fotograficzny, dotyczący życia Łemków w Beskidzie Niskim. Szukam kontaktu z rodzinami z małych miejscowości, w których wciąż praktykuje się łemkowskie tradycje okołoświąteczne i które chciałyby zaprosić mnie do siebie w okresie świąt Bożego Narodzenia. Chcę zainteresować szerszą publiczność w kraju i za granicą unikalnością łemkowskiej kultury. Jeżeli ktoś chciałby wziąć udział w projekcie można kontaktować się ze mną mailowo: aga.j.zielonka@gmail.com lub na fb: Agnieszka Zielonka

Gorąco zachęcamy do wsparcia Agnieszki i jej projektu, poszerzając tym samym wiedzę o łemkowskich tradycjach w okresie bożonarodzeniowym.


знимка Аґнєшкы Зєльонкы / fotografia Agnieszki Zielonki